Аляксандр Гойшык — блогер, падарожнік, вулічны артыст і журналіст-фрылансер родам з Салігорска. Яшчэ ў дзяцінстве хлопец захапіўся вандроўкамі, а ў студэнцтве пачаў ездіць па Беларусі і Еўропе. А потым загарэўся марай — зрабіць кругасветку. Год таму Аляксандр вырашыў пачаць і паляцеў у Лацінскую Амерыку. З таго часу беларус праехаў 16 краін і не збіраецца спыняцца. Пра сваю вандроўку ён расказвае ў сацсетках. Пагутарылі з Аляксандрам пра ягоную вандроўку, мясцовых людзей і лацінаамерыканскія краявіды.
«Гватэмала вельмі недаацэненая, як і Беларусь»
Калі мы размаўляем з Аляксандрам, ён знаходзіцца ў Перу, у адным з самых глыбокіх каньёнаў свету — Колка. Пачынаючы расказваць пра сваю вандроўку, суразмоўца згадвае: прага да падарожжаў у яго была з самага дзяцінства. Маці Аляксандра — верніца, і ён часта ездзіў з ёй у розныя манастыры, пакуль быў маленькі. І тады хлопец зразумеў, што яму падабаюцца вандроўкі, новыя месцы і людзі.
— Аднойчы, калі я быў яшчэ непаўнагадовы, то трапіў на фестываль аўтаспыншчыкаў. У Беларусі ён раней праходзіў пад Оршай. І мяне так усё ўразіла: падарожнікі, аповеды, хто дзе быў і куды ездзіў, — кажа Аляксандр. — І так я паступова пачаў вандраваць самастойна, асабліва пасля пераезду ў Мінск. На нейкія выходныя ездзіў у Кіеў, на нейкія катаўся па Беларусі. У Кіеве набыў кніжку «Практыка вольных падарожжаў» Антона Кротава, гэтая кніга моцна паўплывала на маю будучыню. Калі атрымліваў вышэйшую адукацыю ў Польшчы, выпадкова купіў кніжку вядомай польскай падарожніцы Кінгі Хошч. Яна праехала аўтаспынам па ўсім свеце. Тады я зразумеў, што хачу нешта падобнае паўтарыць.
Летась, калі каранавірусныя абмежаванні перасталі быць настолькі моцнымі, беларус вырашыў: час рэалізоўваць мару. Сышоў з працы, заняўся падрыхтоўкай вялікага падарожжа. Пачаў з Лацінскай Амерыкі. Тлумачыць: ужо бываў у Еўропе і Азіі, а Афрыку падарожнікі звычайна пакідаюць на дэсерт. Да таго ж блізкія сябры хлопца жывуць у Мексіцы. Наведаўшы iх, мужчына выправіўся ў падарожжа.
— Там вельмі цікавыя месцы. Горад Гуанахуата — адна з топавых перлінаў Мексікі, вельмі прыгожы. Увогуле Мексіка — выдатнае месца, адна з найбольш развітых краінаў Лацінскай Амерыкі. Там добра бачны ўплыў ЗША, ёсць вялікія амерыканскія грошы і інвестыцыі. Да таго ж там добра развітыя ўнутраныя пералёты. Мексіка — агромністая краіна, але за адносна невялікія грошы можна палётаць па ёй і паглядзець вельмі шмат цікавага.
Аляксандру вельмi спадабалася Гватэмала.
— Яна вельмі недаацэненая, як і Беларусь. Вельмі прыгожая, там надзвычайная прырода, шмат вулканаў, ёсць нацыянальныя паркі, піраміды мая, — пералічвае ён. — Увогуле Гватэмала — гэта краіна індзейцаў мая. Там можна адчуць iх культуру, пачуць iх мову (24 мовы розных плямёнаў лічацца афіцыйнымі). Яны звычайна ходзяць у нацыянальных строях, якія таксама адрозніваюцца ў залежнасці ад племені.
— Пакуль я вывучаў іспанскую мову на возеры Атытлан, жыў у сям'і мая. Было надзвычай цікава чуць іх мову, якая называлася цутухіль (Tzʼutujil). Са мной яны размаўлялі на іспанскай, а паміж сабой — на сваёй, — успамінае Аляксандр. — У суседнім пасёлку ёсць такая цікавая традыцыя. У іх ёсць ідал, якога называюць Машымон (Maximón) — гэта драўляная статуя дзядулі без рук. Яны лічаць, што гэта святы абаронца племені цутухілі, і моляцца яму. Прычым моляцца вельмі спецыфічна: устаўляюць драўлянай скульптуры папіросы ў зубы, заліваюць ёй у рот піва ці мясцовы гатунак алкаголю. Пры гэтым яны праводзяць рытуалы і чытаюць малітвы.
У Гватэмале блогер правёў больш часу, чым у іншых месцах. Спачатку тры тыдні вывучаў мову, потым купіў скутар і месяц чакаў, пакуль яго аформяць, а наступны месяц ездзіў па краіне.
— Астатнія краіны Цэнтральнай Амерыкі, асабліва Сальвадор і Гандурас, маюць рэпутацыю бандыцкіх месцаў. Гандурас увогуле многія турысты абмінаюць менавіта праз гэта. Бадай, адзінае, што варта паглядзець у Сальвадоры, — заснулы вулкан Санта-Ана, у кратары якога знаходзіцца возера надзвычай яркага бірузовага колеру, — расказвае блогер.
— Нікарагуа — больш бяспечная і танная краіна. Там ёсць некалькі цікавых месцаў: старыя каланіяльныя гарады, актыўныя вулканы, на якія можна паглядзець з агляднай пляцоўкі, ці нават з’ехаць на дошцы з заснулага вулкана. Ёсць астравы, якія таксама вельмі прывабныя для турыстаў. Нікарагуа больш развітая ў турыстычным плане, але гэта краіна з мафіёзным аўтарытарным рэжымам, якая заўжды падтрымлівае Расію. Там можна ўбачыць шматлікія плакаты у падтрымку дзейнай партыі і нязменнага дыктатара Даніэля Артэгі.
Наступным прыпынкам Аляксандра стала Коста-Рыка. З іспанскай назва гэтай краіны перакладаецца як «выдатны бераг». І сапраўды, кажа Аляксандр, там шыкоўныя пляжы, добрая прырода, нацыянальныя паркі. Але апроч гэтага, лічыць ён, там глядзець няма чаго.
Няшмат цікавага, на думку Аляксандра, і ў Панаме.
— Звычайна гэта краіна транзіту. Там ёсць прыгожы архіпелаг Бокас-дэль-Тора, гэта знакамітыя астравы на карыбскім баку. Гэта, падаецца, адзінае, што ў Панаме ёсць цікавага. У гэтай краіне заканчваецца Панамерыканская шаша, і па зямлі даехаць да Паўднёвай Амерыкі адтуль нельга. Трэба шукаць транспарт: плыць паромам альбо ляцець самалётам у Калумбію, — кажа ён.
Наступная краіна вандроўкі спадабалася Аляксандру значна больш. Калумбія, як і Мексіка, — вельмі развітая краіна. Унутры яе таксама вельмі танныя пералёты, дадае суразмоўца, таму можна шмат чаго пабачыць.
— Там ёсць вельмі цікавыя месцы ў гарах, куды можна паехаць: нацыянальныя паркі і каланіяльныя гарадкі. Шмат цікавага можна пабачыць на Карыбскім узбярэжжы, выдатна адпачыць на моры. Але не трэба забываць пра асцярожнасць. Калі я быў у Картахене, знайшоў на мапе аглядную пляцоўку. Іду туды і бачу, што раёны робяцца страмнаватыя. Прайшоў тры кварталы, і да мяне падыходзяць людзі: «Слухай, гэтае месца не для цябе, тут можа быць небяспечна, ты лепей вярніся ў цэнтр горада. Нам гэтыя праблемы не трэба, каб паліцыя прыязджала. Ідзі адсюль і не дуры галавы».
«Заход сонца над Амазонкай — гэта нешта неверагоднае»
Наступная вялікая частка падарожжа — Амазонія.
— Я купіў білет на самалёт у калумбійскую частку Амазоніі ўсяго за 18 даляраў і паляцеў у невялікі гарадок Летысія. І далей пачаў «штурмаваць» рэгiён, бо там ёсць гарады і вёскі, да якіх няма дарогі па зямлі. Я перайшоў па зямлі мяжу з Бразіліяй і купіў білет на паром да Манаўса — гэта галоўны горад Амазоніі, дзе раней дабывалі каўчук. Некалі гэта быў вельмі багаты горад, нават цяпер пасярод джунгляў там жыве два мільёны чалавек.
Тры дні я плыў паромам. Гэта вельмі цікавы досвед: спаць у гамаку, бачыць неверагодна маляўнічыя краявіды. Асабліва калі заход сонца — гэта нешта фантастычнае. Непадалёк ад Манаўса зліваюцца дзве асноўныя ракі: Салімойнс і Рыа-Негру, і Амазонка робіцца неймаверна шырокай, амаль як мора. Таксама цікавае: адна рака мае мутны брудна-шэры колер, а іншая — амаль чорны. І некалькі кіламетраў яны плывуць разам, іх плыні не змешваюцца: вельмі добра бачныя два розныя колеры вады.
Асобна падарожнік адзначае побыт на караблі: у пасажыраў быў душ, трохразовае харчаванне і нават бар. Паром рабіў невялікія прыпынкі каля маленькіх гарадоў і вёсак, якія знаходзяцца пасярод джунгляў: туды амаль ніяк, акрамя як па рацэ, не дабрацца. Але людзі прызвычаіліся да гэтага і жывуць у гармоніі з прыродай, сцвярджае суразмоўца.
— Па рацэ ідзе моцны наркатрафік, таму амаль кожны дзень быў кантроль. Выглядае гэта так: падплывае паліцэйскі катар альбо паром, прышвартоўваецца да прычалу, заходзіць каманда, і яны разам з сабакамі вельмі пільна абшукваюць усіх. На маіх вачах арыштавалі чалавека з вялікай валізкай, дзе было 50 кілаграмаў какаіну. Усе шапталіся, і мне расказалі, што гэта не рэдкасць — там не найлепшая эканамічная сітуацыя, з працай складана, таму шмат хто ідзе на такія авантуры, каб мець магчымаць зарабіць трохі грошай.
«У Венесуэле пабачыў песімістычны варыянт будучыні Беларусі»
Пасля Амазонii ў беларуса наперадзе былi тры маленькія карыбскія краіны на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі: Французская Гвіяна, Сурынам і Гаяна. Пра першую з іх суразмоўца кажа досыць лаканічна: «Фактычна гэта Францыя, яе заморскі дэпартамент».
— Там адчуваеш сябе як у Еўропе: звыклыя крамы з еўрапейскай ежай, атрымаўся такі гастранамічны адпачынак. Было і французскае віно, багет, сыр. Там я знаходзіўся амаль тыдзень. Потым быў Сурынам, былая галандская калонія. Цэнтр сталіцы краіны Парамарыба прызнаны аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Там вельмі прыгожыя драўляныя дамы ў старагаландскім стылі. А ўжо адтуль я прыплыў у Гаяну (былая брытанская калонія). Гэта адзіная краіна ў рэгіёне, дзе размаўляюць па-англійску, на крэольскім дыялекце, даволі цяжкі для разумення. Там было цікава паглядзець спадчыну Брытанскай імперыі.
Наступным прыпынкам блогера мусіла стаць Венесуэла, але паміж ёй і Гаянай няма ніводнага памежнага пункта. Рэч у тым, што яшчэ калі Гаяна была калонiяй Вялiкай Брытанii, яна заняла частку Венесуэлы. І дагэтуль паміж краінамі існуе канфлікт праз спрэчныя тэрыторыі. Таму падарожніку давялося спачатку вярнуцца у Бразiлiю і толькі адтуль ехаць у Венесуэлу
— Краiну я праехаў за некалькі тыдняў. За гэты час пабачыў, якая будучыня чакае Беларусь пры самым песімістычным варыянце развіцця падзей. Венесуэла — абсалютна паліцэйская дзяржава. Там кожныя 20 кіламетраў на дарогах стаяць вайсковыя блокпасты, а сілавікі фактычна тэрарызуюць насельніцтва. Яны абшукваюць людзей і, калі штосьці каштоўнае знаходзяць, могуць забраць. Я таксама адчуў гэтую паліцэйскую «гасціннасць». На выездзе з краiны ў бок Калумбіі, на апошнім блокпосце нацгвардыі, у мяне ў кішэні знайшлі 15 даляраў. І адзін з нацгвардзейцаў кажа: «Дай нам дзесяць даляраў на падарунак», — і забірае іх. Я пачынаю гаварыць, што гэта мае апошнія грошы — ён трохі здзівіўся маёй нахабнасці, аддаў дзясятку, забраў пяцёрку і параіў хутчэй ісці адтуль.
У Венесуэле цяпер вялікія праблемы з вадой і электрычнасцю. Нават у сталіцы, у цэнтры Каракаса, ваду даюць на гадзіну ў дзень. І людзі вымушаныя ставіць вялікія ёмістасці на кухні, па 500 літраў, каб назапасіць яе. Можа проста не быць электрычнасці. У цэнтры горада вельмі высокія жылыя хмарачосы, па 20−30 паверхаў. Няма электрычнасці — няма ліфта. І як будзеш дабірацца на твой 25-ы паверх — твая праблема. Вялікія цэны ў крамах у параўнанні з суседнімі і краінамі. Цяпер ужо няма такога дэфіцыту, як некалькі гадоў таму, калі людзі штурмавалі крамы, каб здабыць туалетную паперу. У супермаркетах вялізны выбар усяго. А людзі ў самой Венесуэле зарабляюць вельмі мала, і як яны выжываюць… Я чуў гісторыі ад паліцэйскіх, якія зарабляюць 40 даляраў за месяц. Бяруць падпрацоўкі, шукаюць не вельмі легальныя схемы, каб зарабіць. Карацей, краіну цікава паглядзець адзін раз і забыць.
Уразіўшыся тым, як жыве Венесуэла, блогер вяртаўся ў Калумбію нібы ў Еўропу. Сталіца краiны Багата, згадвае ён, пасля Каракаса падавалася проста Нью-Ёркам.
— Там я забраў свой скутар і паехаў у Эквадор, дзе, дарэчы, сустрэў некалькіх беларусаў. Цяпер я знаходжуся ў паўднёвай частцы Перу і еду паступова ў Аргентыну, наведваючы турыстычныя месцы. Нядаўна лётаў над пустыняй Наска, спусціўся ў каньён Колка. Далей у планах рухацца ў бок Буэнас-Айрэса.
«Калі надакучвае мясцовая ежа, раблю сабе і знаёмым дранікі»
Важная частка любога падарожжа — дах над галавой. Аляксандр у вялікіх гарадах звычайна застаецца ў мясцовых, якіх знаходзіць праз Couchsurfing.
— Гэта такі міжнародны клуб гасціннасці: ты можаш спыняцца ў незнаёмых людзей бясплатна, але наўзамен расказваеш пра сябе, сваё падарожжа. Можаш прыгатаваць страву сваёй кухні ці нешта яшчэ. І атрымліваецца культурны абмен. У невялікіх гарадах заставаўся ў хостэлах. У Лацінскай Амерыцы гэта не такія вялікія грошы, 8−10 даляраў на суткі. Да таго ж там вельмі развітая сістэма прыдарожных гатэляў. І калі я ехаў на скутары і разумееў, што не даеду да вечара ў горад, проста спыняўся там, начаваў і, адпачыўшы, ехаў далей.
Не менш важны момант — мясцовая кухня. Асноўная яе адметнасць, зазначае беларус, у вялікай колькасці мяса.
— Лацінаамерыканская кухня — гэта не толькі вядомая ўсім мексіканская. Па-першае, яны тут вельмі любяць паесці, з гэтым звязана шмат цырымоній. Самая простая ежа, якую тут ядуць, — рыс, курыца, які-небудзь салат і фасоля. У Перу, дзе я цяпер, вельмі распаўсюджаная бульба, як і ў нас. Тут ёсць страва — бульба, фаршыраваная мясам. Гэта такая танная распаўсюджаная вулічная ежа. А нядаўна я пачуў такі выраз: «Я большы перуанец, чым бульба». Гэта значыць, што гэты чалавек — сапраўдны перуанец. Бо для іх бульба — вельмі важная частка нацыянальнай культуры.
— А калі надакучвае мясцовая ежа, — працягвае Аляксандр, — я раблю сабе і сваім хостам дранікі. Часам хочацца паесці чагосьці свайго і пачаставаць людзей. Ім усё вельмі падабаецца. Усе яшчэ здзіўляліся: «Бліны з бульбы, сур’ёзна? Вы так робіце?» Лацінаамерыканцы сапраўды ў захапленні, кажуць, што вельмі смачна. Некаторыя нават запісвалі рэцэпт і здымалі дранікі ў сторыз, а пасля мне дасылалі фота, як самі іх прыгатавалі.
«Падарожжа па новых краінах — таксама падарожжа ўнутр сябе»
Расказваючы пра мясцовых, Аляксандр аб’ядноўвае іх адной характарыстыкай: вялікай расслабленасцю і спакоем.
— Залатое правіла там: «Tranquilo, amigo, no te preocupes! Tal vez mañana!» («Спакуха, братан, усе будзе, не перажывай. Можа, заўтра»). Мы прывыклі, што павінен быць парадак: як дамовіліся, так і зрабілі, усё пунктуальна. А тут час значна павольнейшы: «Сёння не паспяваем, ну прабач, будзе заўтра. А можа, і потым. Ну ты ж разумееш». Тут усе на расслабоне: яны не прывыклі нікуды спяшацца, нічога далёка планаваць, — апісвае мужчына жыхароў Лацінскай Амерыкі. — Таксама яны ў асноўным абсалюстна неканфліктныя. Звычайныя людзі, калі пабачаць, што табе патрэбная дапамога, з вялікай ахвотай падкажуць, дапамогуць. Вельмі часта пытаюць, хто я, адкуль.
Беларус прызнаецца: год у такім рытме паўплываў на яго. Цяпер ён адчувае сабе значна больш расслабленым — амаль як мясцовыя.
— Проста трэба было адвыкнуць ад еўрапейскага ладу жыцця і прыняць новыя правілы. Але ў самым пачатку, калі я купіў скутар у Гватэмале і працэдура афармлення дакументаў заняла цэлы месяц, я моцна абураўся. Думаў, што трэба туды хадзіць, усіх падганяць, сварыцца. А пасля зразумеў, што тут гэта так не працуе. Мне інспектарка наўпрост сказала аднойчы: «Ну не працуе ў нас сістэма. Легла тыдзень таму і ўсё. Чалавек, які павінен яе адрамантаваць, усё ніяк не можа гэта зрабіць. Ну што я табе зраблю? Расслабся лепш, папі гарбаткі са мной».
— Падарожжа па новых краінах — гэта таксама падарожжа ўнутр сябе. Ты мяняешся з кожнай краінай, з кожным месяцам. Я ўсё жыццё лічыў сабе экстравертам, але цяпер зразумеў, што ўжо не такі экстраверт, як думаў. За час падарожжа ты сустракаеш вялікую колькасць людзей, і часам хочацца проста пабыць сам-насам з сабой, каб нікто табе не дурыў галавы. Але асноўнае правіла, якое я тут вывучыў: калі нешта не паспяваецца, не робіцца — ну і ладна, заўтра паспрабую. Галоўнае — супакоіцца і пачакаць. Кожная паслядоўнасць падзеяў — правільная. Залатое правіла, якому мяне навучылі гады падарожжаў.